“Sakso”

Dün Adolphe Sax’ın doğum günüydü. 6 Kasım 1814’te Belçika’nın güneyinde, Fransızca konuşulan Valon Bölgesi’nde, Namur eyaletinde, Meuse Nehri kıyısında küçük bir şehirde doğmuş: Dinant. Arama motorlarına “dinde ant içmek” yazan birileri de buraya düşerse o da onun kaderi!

Bay Sax, Fransız ordusuna boru yapayım derken dünyanın en muzır nefeslisini icat etmiş, soyadı da kaderi oluvermiş. Kabak tadı veren şu “coğrafya kaderdir” özlü mü özlü sözü işte!

Bu saksofon öyle bir enstrüman ki öpmeden ve dahi öpüşmeden çalınamıyor; dudak istiyor, dil istiyor, derin mi derin nefes de istiyor. Bir de Türkçeye düşünce iyice muzırlaşıyor; saksofon çalmakla “sakso” arasında bir hecelik edep farkı var. Gerisi nefes meselesi. Üstadımız Hulki Aktunç (ki vefatından aylar önce telefonda konuşma mutluluğuna nail olmuştum), “sakso”yu şöyle kayda geçirmiş Türkçenin Büyük Argo Sözlüğü‘nde: SAKSO i. (fr. saxophone‘dan kıs.) SAKSAFON (bk.), fellasyo anlamında kullanılır.

H. Aktunç’un açıklamasındaki “fellasyo”yu merak edenlere, “erkeğin cinsel uzvunun ağız, dudaklar veya dil yardımıyla uyarılması” demek olduğunu yazdıktan sonra, süpermarketlerin kasa önlerinde ve yanlarında son zamanlarda gözüme takılan “FELLAS” markalı atıştırmalıkların isminin reklamcılık perspektifinden psikososyal analizini Levent Erden’e bırakıyorum, belki bir gün Oksijen‘de yazar da okuruz.

Kadın saksofoncular arasında favorim Candy Dulfer; çünkü o saksofona nefes verirken hiç kasmıyor. Gayet rahat, gayet havalı, gayet kendinden emin ve mütebessim çalıyor, dinleyeni de nefessiz bırakıyor Amsterdam doğumlu Hollandalı. Uçmuyor bu hanım, uçuruyor!

Erkek saksofoncular o kadar çok ki! Hangi birini ansam diğerine ayıp olacak: Jan Garbarek, Sonny Rollins, David Murray, John Coltrane, Jackie McLean, Pharoah Sanders, Sonny Fortune, Wayne Shorter…

İyi ki doğdun Adolphe Sax ve iyi ki biz dünyalılara bu enstrümanı bahşettin!